Abhaz İş İnsanları Derneği’nin saygıdeğer üyeleri ve Abhaz diasporasının çok değerli mensupları;
Son dönemde Abhazya ve diaspora gündemini yoğun olarak meşgul eden “apart otel ve apartman dairelerinin hukuki statüsünün belirlenmesine ilişkin yasa tasarısı” hakkında sizleri bilgilendirmeye yönelik bir çalışma yürütmeyi gerekli bulduk.
Tasarı hakkında Abhaz yetkili organlarınca yayınlanmış bir Türkçe metin olmadığı için bu çalışma Rusça olarak kaleme alınmış tasarı metninin online çeviri programıyla Türkçeleştirilmiş versiyonu üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bulgularımızı ve değerlendirmelerimizi aşağıda bilginize sunuyoruz;
Giriş bölümünde tasarıya ilişkin temel kavramlar tanımlanıyor. Tasarı ağırlıklı olarak apart otel ve apartman dairesi konseptinde ticari amaçlı yapılara odaklanıyor. Yüklenicilerin ve yönetim şirketlerinin rollerinden bahsediliyor. Bu yapıların üzerinde yükseleceği arsaların Abhazya Cumhuriyeti tarafından sağlanacağı ifade ediliyor. Tasarı kapsamında bir çok madde arasında biraz daha ön plana çıktığını düşündüğümüz bazı maddeler şöyle;
· Abhazya Cumhuriyeti topraklarındaki toplam daire sayısı 30.000'i (otuz bin), bir mahalledeki toplam daire sayısı 5.000’i (beş bin) geçemez
· Sohum şehri ve Sohum bölgesi için toplam daire sayısı 5.000’i (beş bin) geçemez
· Bu ticari yapılar çevresinde kafeteryalar, marketler, banka şubeleri, spor kompleksleri gibi başka ticari mekanlar da yer alacak
· Ticari nitelikteki Apart oteller & apartman daireleri bireysel ve ortak mülkiyete tabidir
· Bahse konu apartmanlar Abhazya Cumhuriyeti konut mevzuatı normlarına tabi değildir
· Yabancı ülke vatandaşlarının veya vatansız bir kişinin bir daireye sahip olması, oturma izni veya Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlığı almak için bir temel oluşturmaz
· Yabancı uyruklu veya vatansız daire sahipleri, Abhazya Cumhuriyeti topraklarında ikamet edilen yerde kayıt dahil olmak üzere göç kaydına ilişkin mevzuatta belirtilen gereklilikleri yerine getirmekle yükümlüdür
· Daire konut değildir ve vatandaşların daimi ikametgahı için tasarlanmamıştır.
Tasarının geri kalan bölümünde genel olarak; kat malikinin hak ve yükümlülükleri, ortak mülkiyet ve ortak kullanım alanlarına ilişkin esaslar, özel ve ortak mülke erişim, satışa ilişkin usuller düzenleniyor.
1o. madde ile de kimlerin apart otel ve dairelerin mülkiyetini edinme hakkından yararlanamayacağı sıralanıyor (özetle Abhazya cumhuriyetine, egemenliğine, bağımsızlığına, anayasasına, vatandaşlarına… karşı suç işlemiş olanlar).
Tasarının gerekçelerine ilişkin açıklayıcı notta, yukarıda bahsedilen maddelerle ilgili açıklamalara ek olarak projeyle yaratılacak istihdam ve bu istihdamın bütçe dışı sosyal fonlara sağlayacağı gelir, ek vergi gelirleri, inşaat, ulaşım ve hizmet sektörlerindeki canlılık üzerinden sağlanacak gelirler gibi ülke ekonomisine bu tasarı üzerinden sağlanacak kazançlara da değiniliyor.
Tasarı hakkında Abhaz halk meclisi tarafından Abhazya devlet üniversitesi bilim insanlarının görüşleri ve muhalif kesimlerin kaygıları da göz önünde bulundurularak hazırlanan raporda tasarı lehinde ve aleyhinde öne çıkan bulgular aşağıdaki gibidir;
· Bu yasa tasarısının yeni istihdam yaratmaya, pazarın talep kapasitesini genişletmeye, ticaret , aracılık faaliyetleri ve hizmet sektöründe çalışan nüfusun gelirini artırmaya, maaşları iyileştirmeye, turizmi canlandırmaya yardımcı olacağı, Abhazya'nın yatırım cazibesi, turizm ve diğer alanlardaki hizmet kalitesi üzerinde olumlu bir etkiye sahip olacağı, bu yasanın uygulanmasının aynı zamanda Abhazya Cumhuriyeti devlet bütçesine ek gelirlerle birlikte bütçe dışı fonlara da imkan vereceği ve cumhuriyetin ekonomik durumunun iyileştirilmesine katkıda bulunacağı gibi pozitif yönleri olacağı varsayılmaktadır
· İncelenmekte olan kanun tasarısında bir takım kısıtlamalar bulunmasına rağmen, tasarıyı sunanlar tarafından planlanan daire sayısı (10-12 yıl içinde 30.000 adet) demografik dengesizliğe ve bu kategorideki kişiler arasında genel olarak Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlığı alma yönünde bir eğilim ortaya çıkmasına neden olabilir
· Kadastro kanununun ve şehir planlamasıyla ilgili kanunların bulunmaması nedeniyle, zayıf düzenleyici mekanizma üzerinden kendiliğinden gelişecek kontrolsüz yapılaşma çevresel tehditler oluşturabilir
· Tasarıda, yerli ve yabancı yatırımcıların çıkar dengesi gözetilmiyor. Dışarıdan gelecek güçlü yabancı yatırımcılar inşaat, turizm ve hizmet sektöründe faaliyet gösteren yerli yatırımcıyı baskı altına alabilir
· Tasarının tartışılması şimdiden Abhaz emlak piyasasında fiyatların artmasına neden oldu ve yasanın kabul edilmesiyle, emlak fiyatlarının yükselme riski önemli ölçüde artacak ve bu da özellikle dar gelirli Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlarının gayrimenkul satın almasını ve kiralamasını imkansız hale getirecek
· Ülkede ciddi bir enerji kapasitesi sıkıntısı var. Dağıtım ağları fiziksel olarak bozuk, kanalizasyon ve drenaj sistemleri yetersiz, araç trafiği yoğunluğunda ve park yeri ihtiyacında artış var. Bu yasa tasarısının kabul edilmesi mevcut sorunları daha da kötüleştirecek ve altyapının genişletilmesi ve geliştirilmesi hükümet harcamalarında bir artış gerektirecek. Bu da elektrik, barınma ve diğer toplumsal hizmetler için uygulanan tarifelerin yükselmesine sebep olacaktır. Devlet tarafından bu alanda yapılacak yatırımların hacmi, bu yasa tasarısının kabul edilmesinden sağlanacak bütçe gelirlerinin birkaç katını aşacaktır.
Abhaz halk meclisinin raporu, yukarıda özetlenen kaygıların nasıl aşılabileceğine yönelik sağduyuya dayalı somut önerilerle son buluyor.
Abhazya’da yaşayan muhalif politikacı ve sivil toplum örgütü yöneticilerinin tasarıya ilişkin olarak açık kaynaklara yansıyan değerlendirmelerine bakıldığında, ortaya konan kaygıların Abhaz halk meclisi raporunda yer alan bulgu ve eleştirilerle büyük ölçüde örtüştüğü görülüyor. Bu anlamda, halk meclisi tarafından hazırlanan raporda akademiyanın ve muhalif grupların bakış açılarını da içeren tarafsız ve şeffaf bir çizgi izlenmiş olması sevindirici.
Doğa, sağlık, kültür, tarih, inanç, dağcılık, ekstrem sporlar ve başka bir çok boyutta ele alındığında yeryüzü cenneti Abhazya için geliştirebilecek ekonomik kalkınma modelleri arasında turizm girişimlerinin üst sıralarda yer alması tartışmasız olarak son derece doğal. Turizm endüstrisinin uzun vadede tek başına Abhazya ekonomisinin amiral gemisi olması da mümkün.
Ancak, tasarıda bu projenin yabancılar için oturma izni ve vatandaşlık hakkı sağlamayacağı çok net olarak ifade ediliyor olsa da, bir turizm yatırımı modeli olarak neden mülkiyet hakkı doğuran apart otel formülünün ön plana çıkarıldığını anlamak zor.
Kafkasya, jeopolitik rüzgarların çok sert estiği, ve bu sert rüzgarların sıklıkla yön değiştirdiği bir tarihi geçmişin coğrafyasıdır. Bu jeopolitik belirsizlikte Abhazya’nın kaderini olumsuz etkileme potansiyeli bu kadar yüksek adımlar atılırken ekonomik geleceğimizin çok ötesinde ve üzerinde bir bakış açısıyla toplumsal bir uzlaşı oluşturulması hayati önem taşıyor.
Mevcut haliyle bugün de demografik dengeler anlamında bıçak sırtında olan 245 bin nüfuslu can toprağımızda potansiyel olarak 150 bin yabancıya mülkiyet hakkı tanınacak olması tasarıya ilişkin müşterek kaygıların temelini oluşturuyor.
Bu tasarı sadece üç beş bireyin, bir veya bir kaç sivil toplum örgütünün, sadece Abhazya’da yaşayanların ya da sadece Türkiye diasporasının meselesi değildir. Bu tasarı dünyanın her yerine dağılmış tüm Abhaz’ların, tüm Kafkas halklarının meselesidir. Çözüm bu tasarının demokratik yöntemlerle ve birlikte yeniden yorumlanmasıdır.
Bugün bu birlikteliği sağlamak için tarihi bir fırsatın eşiğindeyiz. Ortak sorumluluklarımızdan kaçamayacağımız gün gibi aşikar. Ortak kaygılarımızın üzerine birlikte yürümek dışında bir çıkış yolu da yok. Sadece tartışmaya konu yasa tasarısı üzerinden değil, sadece Abhazya’yı ve Türkiye diasporasını ilgilendiren konular üzerinden değil, tüm Kafkas coğrafyası için, tüm Kafkas diasporası için birlikte hareket edecek, sorun çözme potansiyeli yüksek, kriz yönetme yetkinliği üst düzeyde, akil, olgun, soğukkanlı bir ombuds yapısı oluşturulması halklarımızın kaderi açısından elzemdir. Bu yapının oluşturulabilmesi için potansiyel tüm paydaşlarla ayrı ayrı iletişime geçeceğimizi bildirir,
Saygılarımızı sunarız. 21.07.2023
Erkut Arslan
AİİD Yönetim Kurulu Adına
Başkan
